خار پاشنه پا

خار پاشنه پا

درد پاشنه پا علت های مختلفی دارد، و یک علت شایع آن خار پاشنه است. خار پاشنه پا زائده استخوانی کوچکی است که پایین یا پشت پاشنه ایجاد می شود و می‌تواند باعث درد های شدید شود. خار پاشنه پا در بیشتر موارد با روش های غیر جراحی درمان می شود و در غیر این صورت، ممکن است پزشک جراحی را پیشنهاد کند. اگر مایلید درباره خار پاشنه پا اطلاعات بیشتری داشته باشید به خواندن ادامه دهید.

دکتر اسکندری متخصص پی آر پی زانو در شیراز

 

دکتر بهداد اسکندری ثانی

کلینیک تخصصی ارتوپدی دکتر بهداد اسکندری ثانی
 
  • خار پاشنه پا
  • انواع رایج خار پاشنه پا
  • علائم خار پاشنه پا
  • علت خار پاشنه پا
  • عوامل خطر خار پاشنه پا
  • تشخیص خار پاشنه پا
  • درمان خار پاشنه پا
  • تزریق آمپول برای درمان خار پاشنه پا
  • درمان جراحی خار پاشنه پا

خار پاشنه پا

خار پاشنه پا یا Calcaneal Spurs یک زائده استخوانی است که معمولا به صورت برجستگی کوچکی روی استخوان پاشنه پا دیده می‌شود و گاهی اندازه آن به بیش از یک سانتیمتر می‌رسد. شکل این زائده استخوانی ممکن است قلاب مانند، صاف یا نوک تیز باشد و به طور کلی به سمت قوس کف پا رشد می‌کند.

خار پاشنه پا معمولا بدون علامت است و بسیاری از موارد آن در تصاویر رادیولوژی اتفاقی کشف شده است. این عارضه نسبتاً شایع است و بر اساس یافته های مستقیم و غیر مستقیم، در حدود 11٪ جمعیت بزرگسال بالغ دیده می‌شود و احتمال بروز آن با افزایش سن افزایش می‌یابد. خار پاشنه در افراد مسن و ورزشکارانی که فعالیت آنها مستلزم دویدن و پریدن مکرر است، بیشتر دیده می‌شود.

اگرچه خار پاشنه پا اغلب بدون درد است، اما به عنوان یکی از دلایل عادی درد پاشنه شناخته شده و گاهی به قدری دردناک می‌شود که فرد را از فعالیت‌های بدنی باز می‌دارد. خار پاشنه دردناک در اغلب موارد به درمان‌های محافظه کارانه پاسخ می‌دهد و در غیر این صورت، ممکن است پزشک جراحی را پیشنهاد کند.

خار پاشنه پا Calcaneal Spurs

در صورتی که با مشکل خار پاشنه پا روبرو شده اید یا در معرض آن قرار دارید. می توانید از یک جراح و متخصص ارتوپدی با صلاحیت کمک بگیرید. دکتر بهداد اسکندری ثانی دارای مدرک بورد تخصصی جراحی ارتوپدی از دانشگاه علوم پزشکی شیراز و فلوشیپ جراحی زانو و شانه از فرانسه می باشد.

وی دارای سوابق درخشان بالینی و اجرایی در سمت های استادیار، جراح ارتوپد، و مدیر گروه ارتوپدی بوده، در سال 2018 به دریافت جایزه فلوشیپ اهدایی انجمن جراحان آسیبهای ورزشی و زانوی اروپا نائل آمده است. دکتر بهداد اسکندری ثانی هم اکنون در بیمارستان های شهید رجایی، مسلمین، کوثر، شفا، و بیمارستان مرکزی شیراز به فعالیت های آموزشی و درمانی اشتغال دارد.

انواع رایج خار پاشنه پا

خار پاشنه پا بر دو نوع است و می‌تواند همراه با یکی از دو وضعیت زیر ظاهر شود:

سندرم خار پاشنه پا (Heel spur syndrome)

در این سندرم، خار پاشنه پا در پایین پاشنه و در کف پا تشکیل شده، و در افرادی دیده می‌شود که دچار عارضه التهاب دردناک رباط کف پا یا فاسئیت کف پا (plantar fasciitis) هستند، و در حقیقت، خار در پاسخ به آن تشکیل می شود.

در این وضعیت، خار پاشنه در جایی ایجاد می‌شود که فاشیای کف پا (plantar fascia) به پاشنه پا متصل می‌شود و به همین دلیل به آن خار تحتانی (Inferior calcaneal spur) گفته می شود (فاشیای کف پا نواری از بافت پیوندی است که در امتداد کف پا کشیده شده، به استخوان پاشنه متصل می‌شود).

خار پاشنه از کلسیفیکاسیون استخوان پاشنه در محل بالاتر از پلانتار فاسیا و در نقطه اتصال آن با پاشنه تشکیل شده، در جهت فاشیای کف پا رشد می‌کند. شکل این نوع خار پاشنه پا غالبا قلاب مانند است، و دلیل شکل‌گیری آن کشیدگی رباط ها و عضلات پا، و همچنین پارگی مکرر پوشش استخوان پاشنه پا است.

پلانتار فاسیا (Plantar fascia)

تصویری از پلانتار فاسیا (Plantar fascia) و التهاب آن (Plantar fasciitis) در ناحیه اتصال به پاشنه پا

تاندونیت محل اتصال آشیل (Insertional Achilles tendonitis)

تاندون آشیل (زردپی آشیل) نواری از جنس بافت پیوندی است که ماهیچه های پشت و پایین پا را به پاشنه پا متصل می‌کند. به التهاب این تاندون، تاندونیت آشیل گفته می شود که در اثر استفاده بیش از حد از آن اتفاق می‌افتد.

یکی از علائمی که همراه با تاندونیت محل اتصال آشیل دیده می شود، خار پاشنه است. این نوع خار پاشنه در پشت پاشنه پا، محل اتصال تاندون آشیل به استخوان پاشنه، تشکیل می‌شود و به همین دلیل به آن خار پاشنه پشتی (posterior calcaneal spur) نیز می‌گویند.

خار پاشنه پشتی غالبا بزرگ است و از زیر پوست لمس می شود. این خار پاشنه پا را می توان به عنوان بخشی از درمان تاندونیت محل اتصال آشیل برداشت. فراوانی آن کمتر از نوع اول است و بیشتر در سنین 40 تا 60 سال، و در ورزشکاران دیده می‌شود.

این عارضه که همراه با تحریک و التهاب آشیل است، بالقوه می‌تواند درد و آسیب تاندون را بیشتر کند. تاندونیت آشیل با کاهش دامنه حرکتی مچ پا و افزایش سن همراه است و با ضربه ارتباطی ندارد. پریدن و دویدن این وضعیت را تشدید می‌کند و هنگام پیاده روی طولانی مدت، تحت فشار، و در بعضی از بیماری‌ها دردناک می‌شود (تاندونیت محل اتصال آشیل را نباید با تاندونیت غیر محل اتصال آشیل (Non-Insertional Achilles Tendonitis) که معمولا با خار پاشنه همراه نیست، اشتباه گرفت).

محل اتصال آشیل

سایر مطالب مفید:  تزریق ژل زانو در شیراز

علائم خار پاشنه پا

خار پاشنه پا اغلب هیچ علامتی ندارد، اما در 5٪ موارد درد ایجاد می کند که از خفیف تا بسیار شدید، و از متناوب تا مزمن، متغیر است. درد مخصوصا در هنگام راه رفتن، آهسته دویدن، و دویدن تشدید می شود و گاهی شدت آن به حدی است که مانع فعالیت های بدنی می شود. درد معمولا به علت بافت نرم آسیب دیده اطراف خار (و نه خود خار) ایجاد می شود و واکنشی به پلانتار فاسئیت است.

بسیاری از افراد احساس این درد را مانند احساس چاقو یا سنجاق فرو رفته در پا توصیف می کنند که بعدا به یک درد مبهم تبدیل می شود.

درد خار پاشنه پا اغلب به دلیل سنگینی روی پا است، و هنگام ایستادن بعد از خواب شب یا راه رفتن بدتر می شود، چون این حرکت باعث کشیدگی ناگهانی پلانتار فاسیا می شود و روی پاشنه فشار می آورد.

درد ابتدای صبح اغلب با بیشتر قدم زدن کاهش می یابد، اما پس از استراحت یا پیاده روی طولانی مدت عود می کند. درد مرتبط با خار پاشنه ممکن است به خوبی به استراحت جواب ندهد، و بیشتر در بزرگسالان میانسال، مخصوصا افراد چاق یا مبتلا به آرتروز، و ورزشکارانی که کار آنها مستلزم پریدن و دویدن است دیده می شود.

سایر علائمی که ممکن است علاوه بر درد دیده شوند عبارتند از:

  •  التهاب و تورم جلوی پاشنه پا
  • احساس گرما در ناحیه آسیب دیده
  • برآمدگی کوچک و قابل مشاهده استخوان مانند در زیر پاشنه پا
  • حساس شدن قسمت پایین پاشنه پا به نحوی که راه رفتن با پای برهنه را دشوار می کند

خار پاشنه پشتی (Dorsal Spur) و خار پاشنه تحتانی (Plantar Spur)

سایر مطالب مفید: پی آر پی زانو در شیراز

علت خار پاشنه پا

در حال حاضر تصور می شود که اصلی ترین عامل ایجاد کننده خار پاشنه دردناک، پروناسیون (pronation) غیرطبیعی پا است که در اثر رسوب کلسیم ایجاد می شود (پروناسیون نوعی چرخش به سمت داخل است). این وضعیت می تواند ناشی از وراثت، اختلالات متابولیکی، سل، بیماری های التهابی سیستمیک و بسیاری از اختلالات دیگر باشد. هنگامی که پا در معرض استرس مداوم قرار می گیرد، مخصوصا استرس ناشی از پروناسیون زیاد از حد و وارد آمدن ضربات تکراری، که باعث ایجاد پارگی های ریز در ناحیه کف پا در نزدیکی محل اتصال پلانتار فاشیا می شود، رسوبات کلسیم در پریوستیوم (ضریع یا پوشش استخوان) ملتهب پایین استخوان پاشنه جمع می شود (کلسیفیکاسیون پریوستیت)، و با وارد آمدن ضربات مکرر به ناحیه، به تدریج این رسوبات روی یکدیگر انباشته و سفت شده، خار پاشنه ایجاد می‌شود. در واقع می توان گفت که خار پاشنه پاسخی است که استخوان برای ترمیم خرابی های استرس ناشی از صدمات زیر می دهد:

  • کشیدگی مربوط به عضلات و رباط های پا
  • کشش بیش از حد فاسیای کف پا
  • پارگی مکرر پوشش نازک استخوان پاشنه پا

بجز کلسیفیکاسیون، خار پاشنه پا همچنین می تواند در اثر شکستن قطعات کوچک استخوان و متصل شدن این قطعات به پشت پا، یا رشد استخوانی در پشت پا باشد. خارها در طولانی مدت بر روی سایر استخوان ها و بافت های اطراف تاثیر می گذارند و با گذشت زمان پاها را حساس تر می کنند.

سایر مطالب مفید: متخصص زانو در شیراز

عوامل خطر خار پاشنه پا

عوامل زیر باعث افزایش خطر ایجاد خار پاشنه پا می شوند:

  • ناهنجاری های راه رفتن که فشار زیادی را روی استخوان پاشنه، رباط ها و اعصاب نزدیک پاشنه وارد می کنند
  • دویدن یا آهسته دویدن زیاد، به ویژه روی سطوح سخت
  • کفش های نامناسب، فرسوده، و بد پوشیده شده، به ویژه کفش هایی که از پشتیبانی مناسب قوس پا برخوردار نیستند
  • اضافه وزن و چاقی

سایر عوامل خطر مرتبط با التهاب تاندون کف پا که خطر ایجاد خار پاشنه پا را افزایش می دهند عبارتند از:

  • افزایش سن، که باعث کاهش انعطاف پذیری فاسیای کف پا شده، پد محافظ چربی پاشنه را نازک می‌کند
  • دیابت
  • ایستادن یا راه رفتن طولانی مدت
  • فعالیت بدنی شدید، کوتاه و مکرر
  • داشتن کف پای صاف یا بیش از اندازه قوس دار

 

تصویری از وضعیت پروناسیون پا

تصویری از وضعیت پروناسیون پا

تشخیص خار پاشنه پا

تشخیص های افتراقی

از آنجا که درد مزمن پاشنه پا علامت عمومی بسیاری از بیماری ها است، قبل از برنامه ریزی برای درمان باید احتمال وجود این بیماری ها را رد کرد. معمولا برای این کار از تصویربرداری ها شامل تصویربرداری با اشعه ایکس، بررسی سونوگرافی، اسکنMRI ، اسکن ایزوتوپی استخوان و بررسی علائم بالینی استفاده می شود.

روشهای تشخیصی

تشخیص براساس بررسی سابقه بیماری و معاینه فیزیکی انجام می شود و معمولاً با اشعه ایکس تأیید می شود، اما از سایر مکمل های تشخیصی نیز استفاده می شود. تصاویر رادیولوژی می تواند تشکیل خار پاشنه یا کلسیفیکاسیون را در محل اتصال تاندون آشیل یا خار پاشنه با منشا فاسیای کف پا نشان دهد. برای تشخیص این دو مورد به ندرت به MRI نیاز است.

معاینه بالینی

هنگام انجام معاینه بالینی معمولا نکات زیر مورد توجه قرار می‌گیرند:

  • بررسی دامنه حرکت در مچ پا و پا، به خصوص دامنه حرکتی پاسیو دورسی فلکشن (در این حرکت پاشنه پا به زمین فشرده، انگشتان پا بالا برده می شوند)
  • لمس برجستگی محل اتصال پلانتار فاسیا در پاشنه پا برای احساس خار، حساسیت و تغییر شکل در آن محل
  • مقایسه پای دردناک و پای سالم برای امتحان قدرت عضله و آتروفی پد چربی پاشنه (heel pad)
  • وجود تورم و پارگی
  • ارزیابی چگونگی تحمل وزن و نحوه راه رفتن
  • وجود دیستزی (مختل شدن حس) یا افزایش حساسیت عصب
تصاویر رادیوگرافی می تواند خار پاشنه پا از هر دو نوع را نشان دهد

تصاویر رادیوگرافی می تواند خار پاشنه پا از هر دو نوع را نشان دهد

سایر مطالب مفید: معرفی  دکتر ارتوپد خوب در شیراز

درمان خار پاشنه پا

درمان غیر جراحی خار پاشنه پا

برای درمان خار پاشنه پا ابتدا از روش های غیر جراحی استفاده می شود. در صورتی که این درمان ها موفق نبودند، از جراحی کمک گرفته می‌شود. گزارش های موجود نشان می دهد که بیش از 90 درصد موارد خار پاشنه دردناک به روش های درمانی محافظه کارانه پاسخ می دهند. این موضوع مخصوصا در مورد خار پاشنه همراه با التهاب تاندون کف پا صادق است. در صورتی که درد پاشنه پا بیش از یک ماه طول بکشد، پزشک ممکن است درمان های محافظه کارانه زیر را پیشنهاد کند:

  • انجام تمرینات کششی
  • توصیه های مربوط به کفش
  • تیپینگ یا بستن (strapping) برای استراحت دادن عضلات و تاندون های تحت فشار
  • استفاده از ارتوز برای کاهش فشار پاشنه پا (ارتوزها وسایلی برای اصلاح عضو یا کمک به عملکرد آن یا جایگزینی عملکرد از دست رفته آن هستند)
  • ارتوتیک ها
  • فیزیوتراپی
  • اسپلینت شب
  • داروها، شامل مسکن های بدون نسخه یا کورتیکواستروئیدهای تزریقی برای تسکین التهاب
  • استفاده از یخ برای کاهش تورم و التهاب

اگر خار پاشنه ناشی از بیماری های زمینه ای باشد، درمان آن بیماری ها اغلب کمک کننده است. در موارد بسیار نادر، ممکن است برای برداشتن خار پاشنه نیاز به جراحی باشد.

رفع درد خار پاشنه پا

فیزیوتراپی یکی از درمان های موثر در رفع درد خار پاشنه پا است

سایر مطالب مفید: معرفی بهترین جراح لگن در شیراز

پروتکل ردیف های درمانی

بر اساس دستورالعمل بالینی تجدید نظر شده موجود، مدیریت خار پاشنه در سه ردیف انجام می شود.  اگر با رعایت یک ردیف خاص علائم کاهش یافت، درمان در همان ردیف ادامه می یابد و اگر هیچ بهبودی دیده  نشود، درمان به ردیف بالاتر منتقل می شود. مدیریت بیماری بر اساس این دستورالعمل ها به شرح زیر است:

زمان توقف در هر ردیف

ردیف اول: 6 هفته

ردیف دوم: 6 ماه

ردیف سوم: 6 ماه

درمان پزشکی

ردیف اول

داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، تزریق کورتیزون

ردیف دوم

تکرار تزریق کورتیزون، سم بوتولینوم

ردیف سوم

  • فاشیوتومی آندوسکوپی پلانتار(Endoscopic plantar fasciotomy)
  • فاشیوتومی مرحله ای (In-step fasciotomy)
  • تکنیک های جراحی حداقل تهاجمی (Minimal invasive surgical technique)

درمان محافظه کارانه

ردیف اول

  • استفاده از بالشتک خار پاشنه یا پاشنه بند
  • کشش آشیل و فاسیا پلانتار کف پا
  • استفاده از ارتزهای پیش ساخته و سفارشی (ارتزهای پیش ساخته به نتایج بهتری منجر شده اند)

ردیف دوم

  • استفاده از اسپلینت شب
  • فیزیوتراپی
  • کفی های ارتودیک برای تسکین کوتاه مدت درد
  • ثابت نگه داشتن پا با گچ یا بوت مخصوص

ردیف سوم

  • شوک موج درمانی خارج از بدن یا ESWT (Extracorporal Shock Wave Therapy)
  • رادیو فرکانسی دو قطبی (microtenotomy)

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*
*

تماس با ما